Ի՞նչ է հանտավիրուսը և ինչպե՞ս է այն տարածվում

BBC-ն հաղորդում է, որ Կանարյան կղզիներ է ժամանել մի զբոսանավ, որի տախտակամածին հանտավիրուսի բռնկում է տեղի ունեցել: Վարակման երեք հաստատված և ևս հինգ կասկածելի դեպքերը կապվում են MV Hondius նավի հետ:

Հաստատված դեպքերն են՝ Նիդերլանդների մի քաղաքացի (մահացել է), բրիտանացի ուղևոր (գտնվում է Հարավային Աֆրիկայի վերակենդանացման բաժանմունքում) և շվեյցարացի ուղևոր (բուժում է ստանում Ցյուրիխի հիվանդանոցներից մեկում):

Կասկածելի դեպքերի թվում են բրիտանացի ուղևորը, Նիդերլանդների քաղաքացի հանդիսացող անձնակազմի անդամը և Գերմանիայի քաղաքացի հանդիսացող անձը: Նրանցից երկուսը բուժման նպատակով ժամանել են Նիդերլանդներ, իսկ երրորդը, որի վիճակը կայուն է, գտնվում է տարհանման չվերթի օդանավում։

Նրանցից թեստերը դեռևս չեն հաստատել հանտավիրուսի առկայությունը, սակայն երկուսի մոտ արդեն ի հայտ են եկել համապատասխան ախտանշաններ:

Եվս երկու բրիտանացի ուղևոր գտնվում են տնային ինքնամեկուսացման մեջ՝ վիրուսակիրների հետ հնարավոր շփումից հետո:

Միացյալ Թագավորության Առողջապահության գործակալության տվյալներով՝ նրանք նավը լքել են ավելի վաղ՝ Արգենտինայից Ատլանտյան օվկիանոսով դեպի Կաբո Վերդե իրականացվող ուղևորության ընթացքում․ նրանց մոտ ախտանշաններ չեն դիտվում:

ԱՄՆ երկու նահանգների՝ Արիզոնայի և Ջորջիայի իշխանությունները BBC-ին հաստատել են, որ հսկողության տակ են պահում երեք ուղևորների, ովքեր վերադարձել են Միացյալ Նահանգներ այն բանից հետո, երբ իջել են զբոսանավից նախքան դրա՝ Կաբո Վերդե հասնելը: Նրանք նույնպես ախտանշաններ չունեն:

Մնացած ուղևորներն անցնում են բժշկական հետազոտություն և փուլ առ փուլ լքում են MV Hondius-ը՝ կախված իրենց քաղաքացիությունից: Իսպանիայի և Ֆրանսիայի որոշ քաղաքացիներ արդեն տեղափոխվել են տուն, իսկ Մեծ Բրիտանիայի քաղաքացիների համար կազմակերպել են չարտերային չվերթներ:

Ի՞նչ է հանտավիրուսի Անդյան շտամը

Հանտավիրուսները, որոնք իրենց անվանումը ստացել են Հարավային Կորեայի գետերից մեկի պատվին, վիրուսների ընտանիք են, այլ ոչ թե մեկ կոնկրետ հիվանդություն:

Ըստ Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպության (ԱՀԿ) տվյալների՝ գոյություն ունի վիրուսի ավելի քան 20 տարբեր տեսակ: Դրանք գրեթե բոլորը կապված են կրծողների հետ և հիմնական վարակակիրները սովորաբար առնետներն ու մկներն են։ Հիվանդությունը հիմնականում տարածվում է վերջիններիս չորացած մեզի և արտաթորանքի միջոցով:

Այնուամենայնիվ, համարվում է, որ մեկ շտամ, որը հայտնի է որպես Անդյան վիրուս , ընդունակ է փոխանցվել մարդուց մարդուն, թեև դա տեղի է ունենում չափազանց հազվադեպ: Հարավաֆրիկյան Հանրապետության առողջապահության նախարարի խոսքով՝ հենց այս շտամն է հաստատվել երկու ուղևորների մոտ (Յոհանեսբուրգի հիվանդանոցում գտնվող բրիտանացու և մահացած Նիդերլանդների քաղաքացու):

Անդյան վիրուսը հիմնականում հանդիպում է Արգենտինայում և Չիլիում:

2018 թվականի վերջին Արգենտինայում տեղի ունեցավ բռնկում, որը կապեցին մի խնջույքի մասնակիցների հետ: Ենթադրվում է, որ մեկ վարակված անձն ակամա վիրուսը փոխանցել է 34 հոգու, որոնցից 11-ը մահացել են:

Ինչպե՞ս է սա ազդում հետագա իրադարձությունների վրա։

ԱՀԿ-ն ելնում է այն ենթադրությունից, որ վիրուսը նավի վրա կարող էր տարածվել ինչպես մարդկանց միջև շատ սերտ շփման, այնպես էլ կրծողների հետ շփման միջոցով: Հիմա, երբ հաստատվել է հենց Անդյան վիրուսը, ուղևորների և անձնակազմի համար էլ ավելի կարևոր է դարձել սոցիալական հեռավորության պահպանումը, որին աշխարհը սովորել էր COVID-19 համավարակի ժամանակ:

Նավի վրա մնացող ուղևորներին հրահանգված է գտնվել իրենց նավախցիկներում և սահմանափակել մարդկանց հետ շփումները։ Նրանք Մեծ Բրիտանիայի քաղաքացիներին խնդրել են տուն վերադառնալուց հետո պահպանել ինքնամեկուսացում: MV Hondius-ի տախտակամածին գտնվող ԱՀԿ բժիշկը շաբաթ օրը հայտնել է, որ ախտանշաններով նոր ուղևորներ չեն հայտնաբերվել:

Փորձագետները նշում են, որ հիվանդության տարածումը կանգնեցնելու հարցում վճռորոշ դեր կխաղան այնպիսի միջոցառումները, ինչպիսիք են վարակվածների մեկուսացումը, ձեռքերի կանոնավոր լվացումը, սերտ շփումների հետևումն ու հսկողությունը, ինչպես նաև վարակի վերահսկման կանոնների պահպանումը:

Դեռևս պարզ չէ, թե ինչպես է սկսվել բռնկումը: Ավելի վաղ ԱՀԿ-ն հայտնել էր, որ առաջին երկու վարակվածները «ճանապարհորդել են Արգենտինայում, Չիլիում և Ուրուգվայում՝ թռչունների դիտարկման տուրի շրջանակներում, որը ներառել է նաև վիրուսի փոխանցող համարվող առնետների բնակության վայրեր այցելությունը»:

Մասնագետները կարծում են, որ աշխարհի բնակչության համար վարակման ռիսկը շատ ցածր է: Այս պահին նավից դուրս վիրուսի տարածման վերաբերյալ որևէ ապացույց չկա:

Ինչպե՞ս է տարածվում հանտավիրուսը

Սովորաբար վիրուսը տարածվում է կրծողների արտաթորանքի, մեզի և թքի հետ մարդկանց սերտ շփման արդյունքում:

Առավել հաճախ վարակումը տեղի է ունենում վիրուսը շնչելու միջոցով. օրինակ՝ երբ հանտավիրուս պարունակող կրծողների մեզը և արտաթորանքը բարձրանում են օդ:

Վիրուսով կարելի է վարակվել նաև կրծողի, օրինակ՝ առնետի կծելու հետևանքով:

Հանտավիրուսը մարդուն փոխանցվելու գործընթացը բացատրող ինֆոգրաֆիկայի առաջին փուլում պատկերված է կրծողը՝ որպես վիրուսի ամենատարածված փոխանցող: Երկրորդ փուլը ցույց է տալիս, թե ինչպես են վիրուսային մասնիկները կրծողների մեզից և արտաթորանքից ներթափանցում օդ: Սլաքները մատնանշում են մարդու ուրվագիծը՝ ներկայացնելով շնչառական ուղին որպես վարակման հիմնական եղանակ: Երրորդ փուլում բացատրվում է, որ մարդը կարող է վարակվել հենց այդ մասնիկները շնչելու հետևանքով: Չորրորդ փուլում առանձնացված են թոքերն ու երիկամները՝ այն պարզաբանմամբ, որ վիրուսը կարող է հանգեցնել երկու ծանր հիվանդությունների՝ շնչառական համակարգի և թոքերի ախտահարման, կամ ներքին արյունահոսության և երիկամային անբավարարության: Բացի այդ, նշվում է, որ վարակումը հնարավոր է նաև մաշկի կտրվածքների, աչքերի կամ կրծողների կծելու միջոցով:

Շտամներից մկեը՝ Անդյանը, հայտնի է որպես մարդուց մարդուն փոխանցվելու հատկություն ունեցող վիրուս, և դա նույնպես տեղի է ունենում ծայրահեղ հազվադեպ։

Եթե մարդկանց միջև վարակի փոխանցում է տեղի ունենում, ապա միայն ախտանշաններ ունեցող հիվանդի հետ շատ սերտ և տևական շփման դեպքում։

Հանտավիրուսի տարածման ձևը տարբերվում է գրիպից, որը փոխանցվում է օդակաթիլային ուղիով՝ հազի կամ փռշտոցի միջոցով։

«Խոսքը չի գնում միմյանցից հեռու գտնվող մարդկանց միջև պատահական շփման մասին», — BBC-ին հայտնել է ԱՀԿ ներկայացուցիչ, դոկտոր Մարիա վան Կերկխովեն։

Որո՞նք են հանտավիրուսի ախտանիշները և որքանո՞վ է այն վտանգավոր

Վիրուսը կարող է առաջացնել երկու ծանր հիվանդություն։ Առաջինը հանտավիրուսային թոքային համախտանիշն է (ՀԹՀ), որը հաճախ սկսվում է հոգնածությամբ, ջերմությամբ և մկանային ցավերով, որին հաջորդում են գլխացավը, գլխապտույտը, դողը և որովայնի ցավը։

Շնչառական ախտանիշները, այդ թվում՝ շնչառության ուժեղ դժվարությունը, կարող են զարգանալ ավելի ուշ, որի դեպքում հիվանդը անհապաղ բժշկական օգնության կարիք է ունենում։

Սա Անդյան շտամից առաջացող հիմնական հիվանդություններից մեկն է՝ 20%-ից մինչև 40% մահացության մակարդակով։

Ինկուբացիոն շրջանը նույնպես բարդացնում է իրավիճակը. ախտանիշները կարող են ի հայտ գալ մեկից ութ շաբաթ անց։

Երկրորդ հիվանդությունը երիկամային համախտանիշով հեմոռագիկ տենդն է (ՀԵՀՏ), որը սկզբում նման է գրիպի, բայց հետագայում կարող է ազդել երիկամների վրա՝ հանգեցնելով արյան ցածր ճնշման, ներքին արյունահոսության և սուր երիկամային անբավարարության։

Գոյություն ունի՞ արդյոք հանտավիրուսի դեմ պատվաստանյութ կամ բուժում

Հանտավիրուսային վարակի համար հատուկ բուժում չկա, սակայն վաղ բժշկական միջամտությունը կարող է բարելավել գոյատևման հնարավորությունները։

Խորհուրդ տրվող բուժումը կարող է ներառել թթվածնային թերապիա, արհեստական ​​օդափոխություն և նույնիսկ դիալիզ։

Ծանր ախտանիշներով հիվանդները կարող են հոսպիտալացման և վերակենդանացման բաժանմունքներ տեղափոխվել։

Ներկայումս փորձարկվում են բուժման նոր մեթոդներ։

Ներկայումս վիրուսի դեմ լայնորեն մատչելի պատվաստանյութեր չկան։ Այնուամենայնիվ, Չինաստանում և Հարավային Կորեայում որոշ պատվաստանյութեր օգտագործվում են այնտեղ տարածված շտամների դեմ։

Հանտավիրուսի քանի՞ դեպք է գրանցվել աշխարհում։

ԱՄՆ Առողջապահության ազգային ինստիտուտների զեկույցի համաձայն՝ ամեն տարի ամբողջ աշխարհում, հիմնականում Եվրոպայում և Ասիայում, գրանցվում է երիկամային համախտանիշով հեմոռագիկ տենդի մոտ 150,000 դեպք։ Այս դեպքերի կեսից ավելին սովորաբար տեղի է ունենում Չինաստանում։

ԱՄՆ-ից ստացված վերջին տվյալները ցույց են տալիս, որ 1993-ից 2023 թվականներին երկրում գրանցվել է հանտավիրուսի 890 դեպք։

Արդյո՞ք վերջերս հանտավիրուսով վարակման դեպքեր գրանցվել են:

2025 թվականի փետրվարին Բեթսի Արակավան՝ Օսկարի մրցանակակիր Ջին Հեքմանի կինը, մահացել է հանտավիրուսի հետ կապված շնչառական հիվանդությունից։

Դատաբժշկական փորձագետները կարծում են, որ Արակավան վարակվել է HPS-ով, որը Միացյալ Նահանգներում ամենատարածված շտամն է։

Նրան գտել են իր տան մոտ գտնվող փոքրիկ շինության մեջ։ Շինության մեջ հայտնաբերվել են կենդանիների բներ և սատկած կրծողներ։